Vita Anselmi ep. Lucensis
(Leben des Bischofs Anselm von Lucca)
Repertorium Fontium –, –
| Autor | |
|---|---|
| Entstehungszeit | 1086-1096 |
| Berichtszeit | 1073-1087 |
| Gattung | Hagiographie; Mirakelbericht; Biographie |
| Region | Italien bis 1200 |
| Schlagwort | Heiligenverehrung; Kirchenreform; Investiturstreit; Wunder |
| Sprache | Lateinisch |
Beschreibung
(BHL 536, 538). Beschreibung der Amtszeit des Bischofs Anselm II. von Lucca (1073-1086), besonders über seine Bemühungen um die Reform des Klerus und über die Anfänge des Investiturstreits, verfasst weitgehend aufgrund von eigenen Erinnerungen und Augenzeugenberichten 1086/87. Die frühere Identifizierung des Autors mit Bardo/Bardus, einem von 1038 bis 1088 belegten Domkanoniker in Lucca (Toscana), ist nicht aufrecht zu erhalten. Der anonyme Verfasser war ein Vertrauter Anselms, der nach dem Tod des Bischofs im Umfeld der Markgräfin Mathilde von Canossa lebte.
Die älteren Meinungen zur Entstehungsgeschichte des Werks wurden von L. Castaldi (2019) revidiert. Ihr zufolge entstand zunächst die kürzeste Fassung (a = BHL 538), die anschließend durch Bernold von Konstanz um ungeordnetes Material zu der etwas ausführlicheren Fassung (b) erweitert wurde. Von ihm wurde dieses Material dann zur jüngsten und längsten Fassung ausgearbeitet (c = BHL 536).
Die Darstellung umfasst auch mehrere Wunder, die in den ersten Wochen nach Anselms Tod geschehen sind. In der Überlieferung schließen sich weitere Wunderberichte an (Miracula s. Anselmi, BHL 537). Sie reichen bis zum Juni 1087 und sind teilweise entnommen aus einem Brief des Bischofs Ubaldus von Mantua (ca. 1080-1098) an Mathilde von Canossa. Sie wurden vor 1096 an die Vita angefügt.
Die Edition von R. Wilmans (1856) ist ohne Einsicht in die Handschriften erstellt und unzuverlässig, die von E. Pásztor geplante kritische Edition ist nie erschienen. Inc.: Devotis quorundam precibus instanter cogimur.
Handschriften – Mss.
- Bruxelles, KBR, 18644-18652, f. 14r-18v saec. xii, einzige Überlieferung von a)
- Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 10456, f. 1r-14r saec. xiv, c)
- Città del Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 11965 saec. xvii, Kopie aus ed. Wadding, c)
- Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana, Strozzi 4, f. 148r-151r saec. xv, b)
- Genova, Biblioteca Universitaria, E.III.31, f. 1r-17v saec. xviii, b)
- Lucca, Biblioteca Statale, MS 880, f. 19r-28r saec. xvi, b)
- Mantova, Archivio di Stato, Raccolta Carlo D'Arco 142, f. 1-20 saec. xviii, c)
- Mantova, Biblioteca comunale Teresiana, ms. 638 (E.V.2), f. 277v-292v saec. xv, c)
- Padova, Biblioteca universitaria, ms. 734, f. 355v-358r saec. xv, Auszüge aus b)
- Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. lat. 3352, f. 90v saec. xv, Auszug
- Roma, Biblioteca Universitaria Alessandrina, Cod. 92, f. 428v-443r, 446r-452r saec. xvii, c) und b)
- Roma, Biblioteca Universitaria Alessandrina, Cod. 200, f. 84r-138v saec. xii in., c)
- Roma, Biblioteca Vallicelliana, ms. H 12 saec. xvii in., c)
- Venezia, Biblioteca di San Francesco della Vigna, AF.III.18 saec. xvii, b)
Literatur zu den Handschriften allgemein
v. Comm. Golinelli (1987) 30-33 E. Pásztor, Intorno ad un codice proveniente dal monastero di San Nicolò l'Arena di Catania, Annali della Scuola speciale per archivisti e bibliotecari dell'Università di Roma 1 (1961) 91-99 (ZDB) E. Pásztor, Luca Wadding, editore della "Vita Anselmi episcopi Lucensis", Archivum Franciscanum historicum 54 (1961) 303-328 (ZDB – ZSdigital) https://www.mirabileweb.it/title/vita-anselmi-episcopi-lucensis-title/245550 a)https://www.mirabileweb.it/title/vita-anselmi-episcopi-lucensis-bernoldus-constanti-title/245554 b)https://www.mirabileweb.it/title/vita-anselmi-episcopi-lucensis-bernoldus-constanti-title/216170 c)https://legendiers-latins.irht.cnrs.fr/3337 BHL 536 = c)https://legendiers-latins.irht.cnrs.fr/3339 BHL 538 = a)https://legendiers-latins.irht.cnrs.fr/3338 BHL 537 = Miracula
Ausgaben – Edd.
S. Tengnagel, Vetera monumenta contra schismaticos, Ingolstadii 1612, 86-126 (BV – VD17) c)L. Wadding, Vita s. Anselmi episcopi Lucensis Commentarijs illustrata, Romae 1657, 1-52 (https://archive.org) c)Acta Sanctorum quotquot toto orbe coluntur. Martius, vol. 2, Antverpiae 1668, 649-663 (BV) c)J. Mabillon, Acta sanctorum Ordinis S. Benedicti in saeculorum classes distributa, 6,2, Lutetiae Parisiorum 1701, 471-486 (BV) c) ohne MiraculaJ. Gretser, Opera omnia antehac ab ipsomet auctore accurate recognita, 6, Ratisponae 1735, 468-486 (https://books.google.de) c)J. Mabillon, Acta sanctorum Ordinis S. Benedicti in saeculorum classes distributa, 6,2, Venetiis 21740, 472-487 (BV – http://archive.org) c) ohne MiraculaJ. P. Migne, Patrologiae cursus completus. Series Latina, 148, Parisiis 1841-1864, 907-940 (BV) c)R. Wilmans (MGH SS, 12), 1856, 13-35 (dMGH) c) aus ed. Tengnagel und WaddingActa Sanctorum quotquot toto orbe coluntur. Martius, vol. 2, Parisiis 31865, 648-661 (http://archive.org) c)W. Arndt (MGH SS, 20), 1868, 693-696 (dMGH) a) unter dem Titel Anselmi episcopi Lucensis vitae primariae fragmenta
Literatur zum Werk – Comm.
G. Waitz, Über die Vita Anselmi Lucensis, Neues Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde 5 (1880) 222-224 (ZDB – ZSdigital) zu den FassungenB. Schmeidler – G. Schwartz, Kleine Studien zu den Viten des Bischofs Anselm und zur Geschichte des Investiturstreits in Lucca, Neues Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde 43 (1922) 513-550 (ZDB – ZSdigital) hier 527-537 gegen Bardo/Bardus als AutorP. Guidi, Il primicerio lucchese Bardo non è l'autore della "Vita S. Anselmi episcopi Lucensis", in: Miscellanea di studi storici e letterari in memoria di Salvatore Bongi, Lucca 1931, 11-29 E. Pasztor, Una fonte per la storia dell'età gregoriana: la "Vita Anselmi episcopi Lucensis", Bullettino dell'Istituto storico italiano per il Medio Evo 72 (1960) 1-33 (ZDB) E. Pásztor, in: Dizionario biografico degli italiani, 6, Roma 1964, 315-316 s.v. BardoE. Pasztor, Sacerdozio e regno nella "Vita Anselmi episcopi Lucensis", Archivum Historiae Pontificiae 2 (1964) 91-115 (ZDB) P. Golinelli, Elementi per la storia delle campagne padane nelle fonti agiografiche del secolo XI, Bullettino dell'Istituto storico italiano per il Medio Evo 87 (1978) 1-54 (ZDB) P. Golinelli, Dal santo del potere al santo del popolo. Culti mantovani dall'alto al basso Medioevo, Quaderni medievali 19 (1985) 12-34 (ZDB) hier 20-22P. Golinelli, Dall'agiografia alla storia: le "Vitae" di Sant'Anselmo di Lucca, in: Sant'Anselmo, Mantova e la lotta per le investiture. Atti del convegno internazionale di studi, Mantova 23-25 maggio 1986, hg. von P. Golinelli, Bologna 1987, 27-61 E. Pásztor, La "vita" anonima di Anselmo di Lucca. Una rilettura, in: Sant'Anselmo vescovo di Lucca (1073-1086) nel quadro delle trasformazioni sociali e della riforma ecclesiastica. Atti del convegno internazionale di studi, Lucca 25-28 settembre 1986 (Nuovi studi storici, 13), hg. von C. Violante, Roma 1992, 207-222 L. Castaldi, "Vobis expetentibus". L'allestimento del dossier sulla vita di Anselmo da Lucca: genesi, tradizione manoscritta, attribuzione, Hagiographica 26 (2019) 67-151 (ZDB – ZDBdigital)
Erwähnungen in Autorartikeln
Erwähnungen in Werkartikeln
- Zitiervorschlag:
- https://www.geschichtsquellen.de/werk/5997 (Bearbeitungsstand: 28.08.2026)